قهرمان ميرزا عين السلطنه
1523
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )
تخمى سى چهل تخم تمام صحرا و تپه و كوه را شخم كرده بودند . تمام ديم است و هرچه هوا مساعد باشد و تخم داشته باشند مىكارند . خداوند هم بركتى به زمين خمسه داده كه تخمى سى تخم و چهل تخم بهره و فايده مىدهد . آبى آن از ده و پانزده علاوه نمىشود . اين چند سال گرانى اسباب اين شده كه يك تكه زمين ده ذرعى را بىمصرف نمىگذارند و متصل هم دعواى حدّ و سد است . دو ساعت از بلاماجى كشيد تا به سجاس رسيديم . پنجاه تومان نقد و شش كلهقند بيرون ده دو سمت جاده رعيت صف كشيده بود با نظام و بدون حركت . ريش سفيدان و آدم امجد لشكر جلوى آنها . ما از ميان دو صف رعيت گذشته وارد ده شديم . زنها در پشتبامها اجماعى داشتند . در خانهء دينى بيك كدخدا منزل كرديم . پنجاه تومان نقد و شش كلهقند در اطاق گذاشته بودند . خيلى خوشحال بودند كه من اول اينجا آمدم . نمىدانستند به گفتهء خود امير است و الّا من بر خلاف گفتهء او عمل نمىكردم . شب هوا سرد بود . اينجا تمام كرسى گذاشتهاند . دو مسجد كهنهء مخروبه ديده شد . گفتند يكى مسجد جامع و يكى مسجد جمعه است . انشاء الله وقت رفتن تماشا مىكنم . استقلال جهانشاه خان شنبه 28 جمادى الثانيه - صبح ريشسفيدان با يك رأس كره قزل سه سال به ديدن آمدند . بعضى از عرايض خود را كرده . تمام آنچه جهانشاه خان گفته [ بود ] انكار كردند . اما در مقابل صورتى از نهب و غارت اموال خودشان و خرابى آسيا و قريهء مجدآباد دادند و به صيغهء قسم تمام را به من مىخواستند ثابت كنند . گفتم دو تكليف داريد : يكى اينكه حرف مرا شنيده ديگر از خود رأى ندهيد و هرچه بگويم اطاعت داشته باشيد . ديگرى آنكه به ميل شما اموال شما رد شود ، اما شما هم هرچه بردهايد بدهيد و من بعد را خود دانيد . حكومت ضامن نيست . زيرا استقلال جهانشاه خان را مىدانيد و اين را هم دانستهايد كه مادام العمر دستبردار نيست تا چندين مقابل انتقام بكشد و به هزار حيله شماها را ضرر مالى و جانى برساند ، زن و فرزندتان را اسير كند ، مال و اموالتان را كلا ببرد . شماها از رعاياى سپهسالار معتبرتر نيستيد . مالك شما از سردار اكرم عبد الله خان همدانى بيشتر ملك و مال و خدم و خشم ندارد . تيراندازان و تفنگچيان و پهلوانهاى شما